Een terugblik naar de negentiende eeuw...

De Historische Drukkerij Turnhout heeft sedert 2007een nieuwe aanwinst. Een cilinderpers, genaamd ‘Presse Universelle’ van de zeer gekende machinebouwer ‘Marinoni’ is een nieuwe blikvanger in de collectie. Deze pers uit de tweede helft van de negentiende eeuw heeft een maximum papierformaat van ‘double Jésus’, 76 x 119 cm.

De fabrikant, Hippolyte Marinoni begon als leerjongen in de fabriek van ‘Gaveaux’, de fabrikant van de oudste pers (Stanhope pers, 1827) uit de collectie van de Historische Drukkerij.

De familie Marinoni was van Italiaanse oorsprong. De vader, Ange Joseph Marinoni, werd op 17 maart 1786 geboren in Brescia, Italië. Volgens de archieven van het leger was Ange Joseph Marinoni achtereenvolgens timmerman, soldaat en Frans politieagent. Geënthousiasmeerd door de roem van Napoleon trad Ange Joseph Marinoni op 31 januari 1804 in dienst bij de ‘Draken van de Italiaanse Wacht’. Op 21 december 1815 trad hij toe tot de Lanciers van de Koninklijke Wacht en werd op 8 juni 1820 brigadier te paard bij de Koninklijke Gendarmerie van Parijs. Ange Joseph Marinoni vestigde er zich met zijn vrouw Marie Margueritte Lebeau, uit Sivry-Coutry. Het is daar, in deze kazerne, dat Hippolyte Auguste Marinoni  op 8 september 1823 werd geboren.

Vader Ange Joseph stierf op 12 mei 1830 in de kazerne, hij was 44 jaar. Tijdens één van zijn veldtochten had hij tuberculose opgelopen. Hij vocht lang tegen deze ziekte maar zou er uiteindelijk toch aan bezwijken, zijn vrouw achterlatend met zijn oudste dochter, Victorie Clémentine, 10 jaar oud en zijn zoon Hippolyte Auguste Marinoni die 7 jaar was op het ogenblik van zijn overlijden.

Hippolyte verliet op elfjarige leeftijd de lagere volksschool omdat zijn moeder de financiële middelen niet had om nog langer voor het gezin te zorgen. Aanvankelijk hoedde hij vee, maar op twaalfjarige leeftijd ging hij in de leer bij een machinebouwer in Parijs waar hij op 20 oktober 1837 zijn diploma van draaier-monteur behaalde. Hij wou dit diploma nog aanvullen en ging aan de slag als leerling-drukker en als lettergieter.

De kennis die hij hiermee had opgedaan kwam hem later nog van pas wanneer hij terugkeerde naar zijn eerst gekozen ambacht: de machinebouw. Dat hij een flink en ijverig werkman was blijkt wel uit het feit dat Marinoni reeds op twintigjarige leeftijd als machinemeester in het bedrijf van Pierre-Alexander Gaveaux was aangesteld.

Vanaf zijn vijftiende had hij een koppig doel. “Ik kon maar niet begrijpen dat de meeste drukpersen in Frankrijk van Engelse oorsprong waren. Zelfs de persen van de Koninklijke Drukkerij waren afkomstig uit Engeland. Ik wilde de concurrentie aangaan en machines bouwen die beter waren dan deze Engelse, en ik ben er in geslaagd. Nu ben ik het die aan Engeland machines verkoopt.”, aldus Hippolyte die het patriottistisch gevoel van zijn vader in zich had.

In 1847 bouwde hij in samenwerking met zijn chef de eerste viervoudige reactie-pers, bedoeld om tegemoet te komen aan de steeds hogere eisen die de krantendrukkers aan het productievermogen van de persen stelden.

In 1856 richtte Marinoni een kleine machinefabriek op. Hij specialiseerde zich voornamelijk in de vervaardiging van machines en werktuigen voor het grafische bedrijf. Zijn vernuft en energie maakten de fabriek in korte tijd tot één van de besten op dit gebied in Frankrijk. De uitvindingen en technische verbeteringen waren bijzonder talrijk.

Kort nadat hij zich gevestigd had, bouwde hij een verbeterd vouwapparaat. Daarna volgden enkele verbeterde cilinderpersen, namelijk de ‘Universelle’ (aanwezig in de Historische Drukkerij) en de ‘Indespensable’ (tentoongesteld in het museum van de Boekdrukkunst te Brussel en binnenkort ook in het Nationaal museum van de Speelkaart). Van deze machinetypen werden ruim vierduizend stuks geplaatst.

In 1866 bouwde Marinoni voor het dagblad ‘Le Petit Journal’ de eerste zesvoudige machine voor schoon- en weerdruk, waarop door zes personen vellen werden ingelegd. Deze pers produceerde per uur ongeveer tienduizend exemplaren, aan beide zijden bedrukt. Later werd deze machine door Marinoni voor rollen papier ingericht, waardoor het productiecijfer met twintig procent steeg. In 1867 werd in zijn fabriek de eerste rotatiepers gebouwd.

Verder staan op naam van Marinoni: patenten op vlak-offsetpersen, op verschillende constructieve verbeteringen aan steen- en zinkdrukpersen, op een verbeterde inktverwrijving voor deze machines en boekdrukpersen. Met een inrichting tot gasverhitting van de apparaten voor de stereotypie bracht hij ook deze tak van de grafische industrie een belangrijke stap vooruit. De Marinoni-kooien betekenden een verbetering en tijdsbesparing bij het opsluiten van vormen voor de boekdrukpersen. Voor de Italiaanse Koninklijke drukkerij bouwde hij een automatisch nummerapparaat dat op de rotatiepers kon worden aangebracht en waarmee staatsloten en dergelijke tegelijk met de druk genummerd werden.

Marinoni kreeg verschillende onderscheidingen en in 1875 werd hij voor zijn grote verdiensten benoemd tot ridder van het legioen van eer. In het jaar 1904 overleed deze geniale werker, die tot op hoge leeftijd de ziel van zijn onderneming bleef en op wiens naam ongeveer vijftig patenten staan, allen op het gebied van de grafische en aanverwante vakken.

HIPPOLYTE MARINONI  1822—1904